భారతదేశంలో సామాజిక న్యాయం: రాజ్యాంగ ఆశయాలకు మరియు నేటి వాస్తవాలకు మధ్య ఉన్న 5 దిగ్భ్రాంతికరమైన నిజాలు

భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చి ఏడు దశాబ్దాలు గడిచినా, "మనం నిజంగా కుల రహిత సమాజం వైపు వెళ్తున్నామా?" అనే ప్రశ్న నేటికీ అత్యంత కీలకంగా మిగిలిపోయింది. ఆధునిక భారతదేశంలో కుల వివక్ష అనేది గతం కాదు, అది మన వ్యవస్థల్లో లోతుగా పాతుకుపోయిన వ్యవస్థాగత వివక్ష (Systemic Discrimination). రాజ్యాంగం పౌరులందరికీ సమానత్వాన్ని హామీ ఇస్తున్నప్పటికీ, ఉన్నత విద్యాసంస్థల నుండి కార్పొరేట్ బోర్డు రూమ్‌ల వరకు ప్రతిచోటా కుల ప్రాతినిధ్యం మరియు సంపద పంపిణీలో దిగ్భ్రాంతికరమైన అంతరాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఒక సీనియర్ పాలసీ అనలిస్ట్‌గా, క్షేత్రస్థాయి గణాంకాలను విశ్లేషిస్తే సామాజిక న్యాయం అనేది ఇంకా ఒక అందని ద్రాక్షగానే కనిపిస్తోంది.

రాజ్యాంగ ఆశయాలకు మరియు నేటి చేదు వాస్తవాలకు మధ్య ఉన్న ఐదు ప్రధాన అంతరాలను ఈ క్రింది విధంగా విశ్లేషించవచ్చు.

1. బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్: ఆధునిక కార్మిక చట్టాల రూపశిల్పి మరియు నైతిక విప్లవకారుడు

చాలామందికి అంబేద్కర్ కేవలం రాజ్యాంగ నిర్మాతగానే పరిచయం. కానీ, ఆయన ఒక గొప్ప ఆర్థికవేత్త మరియు ఆధునిక కార్మిక చట్టాల రూపశిల్పి. రాజకీయ ప్రజాస్వామ్యం అనేది సామాజిక మరియు ఆర్థిక ప్రజాస్వామ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుందని ఆయన బలంగా విశ్వసించారు.

• కార్మిక సంస్కరణలు: 1946లో ఫ్యాక్టరీల చట్టం సవరణ ద్వారా నేడు మనం అనుభవిస్తున్న 8 గంటల పని దినాన్ని ప్రవేశపెట్టింది అంబేద్కరే. అలాగే, కార్మికులకు సామాజిక భద్రత కల్పించే ESI చట్టం (1948) వెనుక ఆయన దార్శనికత ఉంది.

• స్త్రీ పురుష సమానత్వం: మహిళలకు ఆస్తి హక్కులు మరియు సమాన హోదా కల్పించేందుకు ఆయన 'హిందూ కోడ్ బిల్లు' కోసం పోరాడారు. ఈ విషయంలో రాజీ పడలేక తన కేంద్ర మంత్రి పదవికి సైతం రాజీనామా చేయడం, సమానత్వం పట్ల ఆయనకు ఉన్న నిబద్ధతకు నిదర్శనం.

• నవయాన బౌద్ధం: కులం అనేది మనిషి గౌరవాన్ని దెబ్బతీసే వ్యవస్థ అని గుర్తించిన అంబేద్కర్, తన జీవితాంతం "నైతిక పునర్నిర్మాణం" (Religious-ethical reconstruction) కోసం శ్రమించారు. నవయాన బౌద్ధం ద్వారా ఆయన మానవత్వమే పరమావధిగా గల నూతన సామాజిక క్రమాన్ని ప్రతిపాదించారు.

ఆయన అన్నట్లు:

"మానవ జీవనానికి అంతిమ లక్ష్యం మనస్సును సంస్కరించుకోవడమే ఉండాలి." (Cultivation of the mind should be the ultimate aim of human existence)

2. ఐఐటీలు (IITs) మరియు ఐఐఎం (IIMs) లలో 'మెరిట్' ముసుగులో వివక్ష

ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో 'మెరిట్' అనేది ఒక నిష్పాక్షికమైన కొలమానం కాదని, అది వివక్షను దాచే ముసుగు అని గణాంకాలు నిరూపిస్తున్నాయి. ఐఐటీలు మరియు ఐఐఎంలలో రిజర్వేషన్ల అమలులో జరుగుతున్న ఉల్లంఘనలు వ్యవస్థాగతమైనవి.

• ప్రవేశాలలో అంతరాలు (2015-2019 మధ్య):

    ◦ ఎస్టీ (ST): వాస్తవ కోటా 7.5% కాగా, ప్రవేశాలు పొందింది కేవలం 2.1%.

    ◦ ఎస్సీ (SC): వాస్తవ కోటా 15% కాగా, ప్రవేశాలు పొందింది కేవలం 9.07%.

• ఫ్యాకల్టీ ఏకాధిపత్యం: టాప్ 5 ఐఐటీలలో 93.1% ఫ్యాకల్టీ జనరల్ కేటగిరీకి చెందినవారే. 22 ఐఐటీలలో కేవలం 0.6% ఎస్టీ మరియు 3.1% ఎస్సీ ఫ్యాకల్టీ మాత్రమే ఉండటం గమనార్హం.

విశ్లేషణ: ఇక్కడ గమనించాల్సిన కీలక అంశం ఏమిటంటే, వివక్ష అనేది కేవలం రాతపరీక్షల్లో జరగడం లేదు. జేఎన్‌యూ (JNU) వంటి సంస్థల ఉదాహరణల ప్రకారం, బహుజన విద్యార్థులు రాతపరీక్షలో అత్యధిక మార్కులు సాధించినప్పటికీ, ఇంటర్వ్యూ దశలో కావాలనే అత్యల్ప మార్కులు (సింగిల్ డిజిట్) వేయడం ద్వారా వారిని తిరస్కరిస్తున్నారు. ఇది కేవలం అభ్యర్థుల లోపం కాదు, ఎంపిక చేసే కమిటీలలో ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడం వల్ల జరిగే వివక్ష.

3. ఆస్తి మరియు సంపద: కేవలం ఆదాయం కాదు, వారసత్వపు అంతరం

భారతదేశంలో కులం అనేది కేవలం సామాజిక హోదా మాత్రమే కాదు, అది ఆర్థిక స్థితిని శాసించే శక్తి. సంపద అనేది కొన్ని కులాల వద్దే ఎలా కేంద్రీకృతమై ఉందో సోర్స్‌లోని 'Figure 3' విశ్లేషణ స్పష్టం చేస్తోంది.

• సంపద పంపిణీ (Asset Ownership):

    ◦ బంగారం మరియు ఆర్థిక ఆస్తులు: అగ్రవర్ణాల (UC) వద్ద దాదాపు 45-50% సంపద కేంద్రీకృతమై ఉండగా, ఎస్సీల వాటా 10% కంటే తక్కువగా ఉంది.

    ◦ భూమి మరియు భవనాలు: అగ్రవర్ణాలు మరియు ఓబీసీలతో పోలిస్తే, ఎస్సీలకు భూమి మరియు భవనాల యాజమాన్యంలో అత్యల్ప వాటా ఉంది.

• ఆదాయ వ్యత్యాసం: జాతీయ సగటు ఆదాయంతో పోలిస్తే, ఎస్సీ (SC) కుటుంబాల ఆదాయం 21% తక్కువ, ఓబీసీల ఆదాయం 8% తక్కువ. దీనికి విరుద్ధంగా, అగ్రవర్ణాల ఆదాయం సగటు కంటే దాదాపు 45-48% ఎక్కువగా ఉంది.

ఈ గణాంకాలు భారతదేశంలో 'సమాన అవకాశాలు' అనేవి కేవలం కాగితాలకే పరిమితమని, వారసత్వంగా లభించే సామాజిక మూలధనం (Social Capital) ఆర్థిక స్థితిగతులను శాసిస్తోందని నిరూపిస్తున్నాయి.

4. మీడియాలో ప్రాతినిధ్యం లేని బహుజన గొంతులు

ప్రజాస్వామ్యానికి నాలుగో స్తంభమైన మీడియాలో బహుజన ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడం ప్రజల విశ్వాసాన్ని దెబ్బతీస్తోంది. ఆక్స్‌ఫామ్-న్యూస్‌లాండ్రీ నివేదిక ప్రకారం:

• నిర్ణయాధికారం: 218 మంది మీడియా నాయకులలో 191 మంది జనరల్ కేటగిరీ వారే. నిర్ణయాత్మక స్థానాల్లో ఒక్క ఎస్సీ లేదా ఎస్టీ వ్యక్తి కూడా లేరు.

• యాంకర్ల కొరత: ప్రధాన స్రవంతి మీడియాలో ఒక్క ఎస్సీ/ఎస్టీ యాంకర్ కూడా లేకపోవడం విషాదకరం.

• విశ్వసనీయత సంక్షోభం: వైవిధ్యం (Diversity) అనేది కేవలం నైతిక బాధ్యత మాత్రమే కాదు, అది వార్తా సంస్థల లాభదాయకతకు కూడా ముఖ్యం. ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడం వల్లే భారతీయ మీడియాపై ప్రజల విశ్వాసం కేవలం 38% కి పడిపోయింది (ఫిన్లాండ్‌లో ఇది 65%). 9.4% చర్చలు మతపరమైన అంశాలపై జరుగుతుంటే, కుల సమస్యలపై కేవలం 1.6% మాత్రమే జరగడం మీడియా ప్రాధాన్యతలను తెలియజేస్తోంది.

5. కొత్త యూజీసీ (UGC) ఈక్విటీ రూల్స్ 2026: ఆశలు మరియు సవాళ్లు

విద్యాసంస్థల్లో పెరుగుతున్న కుల వివక్షను అరికట్టడానికి 2012 మార్గదర్శకాల స్థానంలో వచ్చిన యూజీసీ 2026 నిబంధనలు కొంత ఆశను కలిగిస్తున్నాయి. 2019-2024 మధ్య కుల వివక్ష ఫిర్యాదులు 118% పెరగడం అనేది మన క్యాంపస్‌లలో ఉన్న విషపూరిత వాతావరణానికి నిదర్శనం.

• కీలక మార్పులు: ఫిర్యాదు అందిన 24 గంటల్లో విచారణ ప్రారంభించాలి, 15 రోజుల్లో నివేదిక ఇవ్వాలి. నియమాలు పాటించని సంస్థలకు కేంద్ర నిధులు నిలిపివేసే అధికారం యూజీసీకి ఉంది.

• రాజకీయ మరియు న్యాయపరమైన సవాళ్లు: అయితే, ఈ నిబంధనలపై సుప్రీం కోర్టు స్టే ఇవ్వడం ఆందోళనకరం. ఈ నేపథ్యంలో CPIML లిబరేషన్ వంటి రాజకీయ పక్షాలు ఘాటుగా స్పందించాయి. సుప్రీం కోర్టు నిర్ణయం "బ్రాహ్మణీయ ఒత్తిడికి తలవొగ్గడమే" (Capitulation to Brahminical pressure) అని, 'కుల రహిత సమాజం' అనే వాదన వాస్తవాలను కప్పిపుచ్చే ప్రయత్నమని వారు విమర్శించారు. రోహిత్ వేముల, డాక్టర్ పాయల్ తడ్వి వంటి వారి 'సంస్థాగత హత్యలు' (Institutional Murders) ఇంకా జరుగుతూనే ఉన్నాయని వారు గుర్తు చేశారు.

ముగింపు

భారతదేశం ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఎదుగుతున్నప్పటికీ, మన సామాజిక నిర్మాణం ఇంకా పురాతన కుల వ్యవస్థలోనే చిక్కుకుని ఉంది. సంపద, విద్య, మరియు అధికారంలో సమాన ప్రాతినిధ్యం లభించనంత కాలం 'సామాజిక న్యాయం' అనేది ఒక నినాదంగానే మిగిలిపోతుంది.

చివరిగా ఒక ప్రశ్న: చట్టాలు మరియు నిబంధనలు మారవచ్చు, కానీ మన విద్యాసంస్థల్లో మరియు కార్యాలయాల్లో లోతుగా పాతుకుపోయిన కులపరమైన మనస్తత్వాలు ఎప్పుడు మారుతాయి? ఆ మార్పు మన ఆలోచనా విధానంలో, ప్రాతినిధ్యం కల్పించాలనే చిత్తశుద్ధిలో రావాలి.