ఐఐటీలు, ఐఐఎంలలో 'మెరిట్' ముసుగులో జరుగుతున్నదేమిటి? మన అగ్ర విద్యాసంస్థల నిశ్శబ్ద వాస్తవాలు

భారతదేశంలోని ఐఐటీలు (IITs) మరియు ఐఐఎంలు (IIMs) ప్రపంచవ్యాప్తంగా అపారమైన కీర్తిని గడించిన విద్యాసంస్థలు. 2017లో యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) వీటిని "ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్ ఆఫ్ ఎమినెన్స్" (Institutions of Eminence) గా గుర్తించింది. ఈ హోదా ద్వారా దక్కిన అపారమైన స్వయంప్రతిపత్తి, రూ. 1,000 కోట్ల అదనపు నిధులతో అంతర్జాతీయ ర్యాంకింగ్‌లలో అగ్రస్థానానికి చేరడమే లక్ష్యంగా ఇవి పనిచేస్తున్నాయి. అయితే, ఈ స్వయంప్రతిపత్తి అడ్డం పెట్టుకుని సామాజిక న్యాయాన్ని పక్కన పెట్టడం ఆందోళనకరం. ఈ సంస్థలు 'మెరిటోక్రసీ' మరియు అత్యాధునిక పరిశోధనల గురించి గొప్పగా చెప్పుకుంటున్న తరుణంలో, అక్కడ చదువుతున్న విద్యార్థుల సంక్షేమం మరియు సంతోషాన్ని పరిశోధించడానికి ఒక 'నేషనల్ టాస్క్ ఫోర్స్' ఎందుకు అవసరమైంది? ఈ "అత్యున్నత" గోడల వెనుక దాగిన నిశ్శబ్ద వాస్తవాలను, ప్రాతినిధ్యం లేని తరగతి గదులను విశ్లేషించాల్సిన బాధ్యత మనపై ఉంది.

అగ్ర విద్యాపీఠాల్లో అణగారిన ప్రాతినిధ్యం: గణాంకాల సాక్షిగా వ్యవస్థాగత వివక్ష

ఉన్నత విద్యాసంస్థల్లో సామాజిక సమ్మిళితత్వం ఎంత బలహీనంగా ఉందో సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) వెల్లడించిన గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి. నియామక ప్రక్రియలోనే అట్టడుగు వర్గాలను మినహాయించడం ద్వారా ఈ సంస్థలు తమ 'ఎలైట్' ముద్రను కాపాడుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నాయనిపిస్తోంది. ముఖ్యంగా, క్యాంపస్‌లలో ఎస్సీ, ఎస్టీ, ఓబీసీ వర్గాలకు చెందిన ఫ్యాకల్టీ లేకపోవడం వల్ల ఆయా వర్గాల విద్యార్థులకు సరైన మెంటార్‌షిప్ (Mentorship) మరియు భరోసా ఇచ్చే వారు లేకుండా పోతున్నారు.

RTI డేటా వెల్లడించిన చేదు నిజాలు:

• ఐఐటీ ఢిల్లీ: ఇక్కడ మంజూరైన 1,093 పోస్టుల్లో 563 అన్రిజర్వ్డ్ పోస్టులను భర్తీ చేయగా, ఓబీసీ (45), ఎస్సీ (17), ఎస్టీ (కేవలం 7) పోస్టులు మాత్రమే భర్తీ అయ్యాయి.

• ఐఐటీ గౌహతి: 743 పోస్టులకు గాను 404 అన్రిజర్వ్డ్ భర్తీ అవ్వగా, ఓబీసీ (23), ఎస్సీ (22), ఎస్టీ విభాగంలో కేవలం 5 పోస్టులు మాత్రమే భర్తీ అయ్యాయి.

• ఐఐఎం కోజికోడ్: ఇక్కడ 128 మంజూరైన పోస్టుల్లో 84 అన్రిజర్వ్డ్ కాగా, ఓబీసీలకు 11, ఎస్సీలకు 3 మాత్రమే దక్కాయి. ఎస్టీ వర్గానికి చెందిన ఫ్యాకల్టీ ఒక్కరు కూడా లేరు.

• ఐఐఎం బెంగళూరు: 120 పోస్టుల్లో 94 అన్రిజర్వ్డ్ కాగా, ఎస్టీ వర్గం నుండి కేవలం ఒకే ఒక ఫ్యాకల్టీ ఉన్నారు.

• ఐఐఎం ఇండోర్: 150 పోస్టుల్లో 106 అన్రిజర్వ్డ్ పోస్టులు భర్తీ కాగా, ఎస్సీ, ఎస్టీ వర్గాల నుండి ఒక్క ఫ్యాకల్టీ కూడా లేకపోవడం గమనార్హం. ఓబీసీలు కేవలం ఇద్దరు మాత్రమే ఉన్నారు.

• మౌనం వహిస్తున్న సంస్థలు: ఐఐఎం అహ్మదాబాద్ మరియు ముంబై వంటి సంస్థలు ఫ్యాకల్టీ నియామకాలపై అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానం ఇవ్వడానికి కూడా నిరాకరించాయి.

ఈ అంకెలు కేవలం ఖాళీలు మాత్రమే కాదు, ఇవి వ్యవస్థాగతమైన వెలివేతకు నిలువుటద్దాలు.

'మెరిట్' పేరుతో ప్రతిఘటన: డైరెక్టర్ల వైఖరిపై విశ్లేషణ

ఫ్యాకల్టీ నియామకాల్లో రిజర్వేషన్లు అమలు చేయాలని కేంద్ర విద్యాశాఖ ఆదేశించిన ప్రతిసారీ, పలువురు ఐఐటీ డైరెక్టర్లు "మెరిట్ తగ్గిపోతుంది" (Dilution of Merit) అనే వాదనను తెరపైకి తెస్తున్నారు. సామాజిక న్యాయాన్ని మెరిట్‌కు వ్యతిరేకమైనదిగా చిత్రించడం ద్వారా వీరు పాత తరహా పక్షపాతాలనే కొనసాగిస్తున్నారు.

"సంస్థలు మెరిటోక్రసీ, గ్లోబల్ ర్యాంకింగ్స్ మరియు అత్యాధునిక పరిశోధనల గురించి గొప్పగా చెప్పుకుంటున్నప్పుడు, క్యాంపస్‌లలో విద్యార్థుల సంక్షేమం మరియు సంతోషాన్ని పరిశోధించడానికి నేషనల్ టాస్క్ ఫోర్స్ అవసరం ఎందుకు ఏర్పడింది?"

గ్లోబల్ ర్యాంకింగ్‌ల వేటలో పడి విద్యార్థుల ప్రాథమిక హక్కులను, వారి ఆత్మగౌరవాన్ని ఈ సంస్థలు విస్మరిస్తున్నాయని ఈ ప్రశ్న గుర్తు చేస్తోంది.

క్యాంపస్ జీవితంలో 'కాస్ట్ స్ప్లెయినింగ్' మరియు రోజువారీ వివక్ష

క్యాంపస్‌లలో వివక్ష అనేది కేవలం అకడమిక్ అంశాలకే పరిమితం కాలేదు. ఇది ప్రతిరోజూ విద్యార్థులు ఎదుర్కొనే 'కాస్ట్ స్ప్లెయినింగ్' (Casteplaining) రూపంలో కనిపిస్తోంది. అగ్రవర్ణాల వారు తమ విశేషాధికారాల (Privileges) నుండి అట్టడుగు వర్గాల విద్యార్థుల అనుభవాలను తక్కువ చేసి మాట్లాడటం, వారి రిజర్వేషన్లను ఎగతాళి చేయడం వంటివి నిత్యకృత్యమయ్యాయి.

• విభజన రేఖలు: శాఖాహారం, మాంసాహారం తినే వారి కోసం డైనింగ్ టేబుళ్లను వేరు చేయడం వంటి పద్ధతులు విద్యార్థుల మధ్య అదృశ్య గోడలను నిర్మిస్తున్నాయి.

• పక్షపాత మూల్యాంకనం: గ్రేడింగ్ మరియు అసెస్‌మెంట్లలో కూడా విద్యార్థులు వివక్షను ఎదుర్కొంటున్నారనే ఆరోపణలు బలంగా ఉన్నాయి.

• మానసిక హింస: ఈ చిన్నపాటి వివక్షలు (Microaggressions) నిరంతరం కొనసాగడం వల్ల విద్యార్థులు తీవ్రమైన అభద్రతా భావానికి గురవుతున్నారు.

ఆత్మహత్యల మృత్యుఘోష: ఒక గంభీరమైన హెచ్చరిక

గత రెండు దశాబ్దాలలో ఐఐటీలలో జరిగిన 150 ఆత్మహత్యలు ఈ విద్యాసంస్థల నైతిక పతనానికి సంకేతాలు. ఈ మరణాలలో మెజారిటీ విద్యార్థులు ఎస్సీ, ఎస్టీ మరియు ఓబీసీ వర్గాలకు చెందినవారే కావడం యాదృచ్ఛికం కాదు. ప్రాతినిధ్యం లేని ఫ్యాకల్టీ వల్ల ఈ విద్యార్థులకు తమ బాధలను పంచుకోవడానికి సరైన 'రోల్ మోడల్స్' లేదా మెంటార్లు లేకపోవడం ఈ విషాదానికి ఒక ప్రధాన కారణం.

• మృతుల గణాంకాలు: ఐఐటీ మద్రాస్ (26), కాన్పూర్ (20), ఖరగ్‌పూర్ (20), గౌహతి (13), ఢిల్లీ (11), ముంబై (10).

ఈ మరణాలకు జవాబుదారీ ఎవరు? కేవలం చదువుల ఒత్తిడి అని వీటిని కొట్టిపారేయలేము. వ్యవస్థలో వేళ్లూనుకున్న వివక్షే ఈ విద్యార్థుల ప్రాణాలను బలి తీసుకుంటోంది.

చర్చను అడ్డుకోవడం: ఐఐటీ ఢిల్లీ ఉదంతం

మేధోపరమైన చర్చలకు నిలయంగా ఉండాల్సిన ఐఐటీలు, సామాజిక వాస్తవాలను చర్చించడానికి భయపడుతుండటం విడ్డూరం. జనవరి 2026లో ఐఐటీ ఢిల్లీలోని హ్యుమానిటీస్ విభాగం "క్రిటికల్ ఫిలాసఫీ ఆఫ్ కాస్ట్ అండ్ రేస్" అనే సదస్సును నిర్వహించ తలపెట్టింది. 2001లో డర్బన్‌లో జరిగిన 'వరల్డ్ కాన్ఫరెన్స్ అగైనస్ట్ రేసిజం' సాధించిన ఫలితాలను విశ్లేషించడం ఈ సదస్సు ఉద్దేశం. అయితే, ఈ అంతర్జాతీయ స్థాయి చర్చను అడ్డుకోవడమే కాకుండా, యాజమాన్యం విచారణకు ఆదేశించడం వారి సంకుచితత్వాన్ని చాటుతోంది. ఐఐటీలు తమను తాము కులం లేని పవిత్ర స్థలాలుగా భావిస్తున్నాయా? లేక వాస్తవాలను ఎదుర్కొనే ధైర్యం లేక మౌనం పాటిస్తున్నాయా?

ముగింపు: మార్పు కోసం ఒక అడుగు

ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్ ప్రతిపాదించిన AI ఆధారిత హెల్త్ మానిటరింగ్ టూల్స్ వంటి సాంకేతిక పరిష్కారాలు కేవలం 'బ్యాండ్-ఎయిడ్' (Band-aid) వంటి తాత్కాలిక మలాములు మాత్రమే. ఆత్మహత్యలను ఆపడానికి టెక్నాలజీ కంటే తోటి మనిషి పట్ల 'రాడికల్ ఎంపతీ' (Radical Empathy) అంటే లోతైన సహానుభూతి అవసరం. విద్యార్థుల సామాజిక నేపథ్యాన్ని గౌరవించడం, వారి గుర్తింపును అంగీకరించడం ద్వారానే వ్యవస్థలో మార్పు సాధ్యమవుతుంది.

నిర్జీవమైన AI టూల్స్ కంటే, సామాజిక న్యాయాన్ని పాటించే నియామక ప్రక్రియలు, పారదర్శకమైన ఎస్సీ/ఎస్టీ సెల్స్ మరియు ప్రతి విద్యార్థి ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడే వాతావరణం నేటి అత్యవసర అవసరం.

చివరిగా ఒక ప్రశ్న: మన ప్రతిష్టాత్మక విద్యాసంస్థలు కేవలం అంతర్జాతీయ ర్యాంకుల కోసమే కాకుండా, సామాజిక సమానత్వం మరియు ప్రతి విద్యార్థి ఆత్మగౌరవం కోసం ఎప్పుడు చిత్తశుద్ధితో పనిచేస్తాయి?